Nowelizacja z 3 lipca 2026 r., opublikowana w Dzienniku Ustaw pod poz. 1006, dodała do ustawy o imprezach turystycznych art. 47a i 47b. Bezpośrednim impulsem były zakłócenia wyjazdów związane z konfliktem na Bliskim Wschodzie i ryzyko masowych zwrotów obciążających płynność organizatorów.
Sam cel regulacji jest zrozumiały. Jeżeli podróżny nadal chce wyjechać, a organizator zamiast jednorazowego zwrotu może zrealizować świadczenie w przyszłości, obie strony mogą na tym skorzystać. Problem zaczyna się przy szczegółach: kiedy voucher można zastosować, co dokładnie dzieje się z pierwotną umową, jak liczyć okres jego ważności oraz jak rozliczyć niewykorzystaną część jego wartości, prowizję agenta, składki i zabezpieczenie finansowe.
Voucher ustawowy nie działa przy każdym odwołanym wyjeździe
Nowy mechanizm jest węższy, niż może sugerować medialne określenie „voucher zamiast zwrotu”. Do jego zastosowania potrzebne są łącznie następujące warunki:
- impreza turystyczna nie zostanie zrealizowana;
- przyczyną są nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności występujące lub ogłoszone w Polsce albo w miejscu realizacji imprezy;
- minister właściwy do spraw turystyki wydał komunikat, o którym mowa w art. 15kc ust. 14 ustawy regulującej Turystyczny Fundusz Pomocowy;
- organizator zaproponował voucher na poczet przyszłej imprezy turystycznej;
- podróżny zgodził się na jego przyjęcie.
Jak ma działać voucher turystyczny?
Impreza nie zostanie zrealizowana z powodu kwalifikowanych okoliczności.
Powstaje możliwość zastosowania szczególnego mechanizmu ustawowego.
Organizator proponuje voucher, a podróżny może go przyjąć albo wybrać zwrot.
Przed realizacją strony uzgadniają nową imprezę i aktualizują wymagane informacje.
1. Podróżny nie musi przyjąć vouchera
Zgoda podróżnego jest konieczna. Organizator nie może jednostronnie zastąpić należnego zwrotu voucherem, zaznaczyć zgody domyślnie ani uzależnić obsługi sprawy od jego przyjęcia. Dobrowolność ma również znaczenie z perspektywy prawa unijnego. W wyroku C-407/21 Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził, że „zwrot” przewidziany w dyrektywie oznacza zwrot pieniędzy, a państwo nie może zwolnić organizatorów z tego obowiązku przez narzucenie voucherów nawet w czasie masowego kryzysu.
Dla celów dowodowych zgoda powinna być wyraźna, świadoma i utrwalona na trwałym nośniku. Podróżny powinien wiedzieć, że może odmówić, jaka jest wartość vouchera, do kiedy można go wykorzystać, co stanie się po upływie tego terminu i w jaki sposób środki są chronione.
2. Przyjęcie vouchera powoduje bezskuteczność oświadczeń o zakończeniu umowy
Art. 47a ust. 2 stanowi, że po przyjęciu vouchera oświadczenie podróżnego o odstąpieniu na podstawie art. 47 ust. 4 oraz oświadczenie organizatora o rozwiązaniu umowy na podstawie art. 47 ust. 5 pkt 2 są bezskuteczne. Konstrukcja ma utrzymać pierwotny stosunek prawny, a voucher działać jako etap prowadzący do zmiany umowy.
3. Podstawowy termin wynosi rok
Voucher uprawnia podróżnego do udziału w imprezie turystycznej w terminie roku od dnia wyrażenia zgody. Strony mogą postanowić o przedłużeniu tego terminu o kolejny rok. Nie jest więc ścisłe twierdzenie, że każdy voucher od razu jest ważny przez dwa lata. Ustawa przewiduje rok, a drugi rok wymaga porozumienia stron.
4. Wartość nie może być niższa od kwoty wpłaconej
Minimalna wartość vouchera odpowiada kwocie wpłaconej na poczet pierwotnej umowy. Organizator może zaoferować wartość wyższą, aby zachęcić do przyjęcia rozwiązania. Przepis mówi o wpłatach, a nie o wartości całej niezapłaconej jeszcze umowy.
Voucher ma charakter kwotowy. Nie zapewnia podróżnemu prawa do otrzymania w przyszłości imprezy o takich samych parametrach i w takiej samej cenie jak impreza pierwotna. Podróżny wybiera ofertę dostępną w chwili wykorzystania vouchera. Jeżeli nowa impreza jest droższa, różnica może zostać dopłacona na zasadach uzgodnionych przy zmianie umowy. Sam wzrost cen usług lub kursów walut nie obciąża zatem organizatora obowiązkiem utrzymania pierwotnej ceny.
5. Przed realizacją trzeba zmienić umowę
Przed wykorzystaniem vouchera strony mają zmienić w pierwotnej umowie uzgodnienia oraz informacje wymagane przez art. 40 ust. 1 i art. 42 ust. 4 ustawy. Trzeba zatem ponownie określić m.in. trasę, miejsce pobytu, terminy, transport, zakwaterowanie, program, cenę, zasady płatności, wymagania paszportowe, ubezpieczenie i pozostałe istotne elementy nowej imprezy.
Voucher nie zastępuje prawidłowo przygotowanego aneksu. Sam dokument z numerem i wartością nie wystarczy do rozpoczęcia nowej podróży.
6. Niewykorzystany voucher nie przepada
Jeżeli voucher nie zostanie wykorzystany w terminie podstawowym albo przedłużonym, kwota wpłacona przez podróżnego podlega zwrotowi w ciągu 14 dni. Art. 47b nie uzależnia zwrotu od złożenia wniosku ani od żądania podróżnego. Organizator powinien zatem sam kontrolować termin ważności vouchera i po jego bezskutecznym upływie dokonać zwrotu. Warto przy tym zauważyć, że ustawa nakazuje zwrócić kwotę wpłaconą przez podróżnego, a nie ewentualną dodatkową wartość promocyjną przyznaną przez organizatora ponad tę kwotę.
Korzyści z nowego rozwiązania
Płynność organizatora
Voucher może rozłożyć w czasie ekonomiczne skutki masowych odwołań i ograniczyć konieczność jednoczesnego finansowania dużej liczby zwrotów.
Wybór podróżnego
Osoba nadal zainteresowana wyjazdem może zachować środki na przyszłą imprezę, zamiast kończyć relację z organizatorem.
Alternatywa wobec TFP
Jeżeli klient wybierze voucher, nie musi od razu korzystać z mechanizmu zwrotu finansowanego przez TFP, który tworzy późniejsze zobowiązanie organizatora wobec Funduszu.
Utrzymanie sprzedaży
Organizator, agent i dostawcy mają szansę zrealizować usługę w późniejszym terminie zamiast całkowicie utracić transakcję.
Mechanizm jest szczególnie użyteczny przy kryzysie obejmującym jednocześnie wiele imprez i jeden kierunek. Nie powinien natomiast służyć do przesuwania zwykłych zwrotów wynikających z problemów organizacyjnych przedsiębiorcy, braku minimalnej liczby uczestników albo błędnego zakontraktowania świadczeń.
O czym organizator powinien pamiętać?
Ustawowy voucher nie powinien być przedstawiany jako dodatkowe ryzyko cenowe po stronie organizatora. Ma określoną wartość i jest rozliczany przy wyborze aktualnie dostępnej oferty. Nie jest też zaskoczeniem, że niewykorzystana wpłata podlega zwrotowi w ciągu 14 dni: obowiązek ten wynika z ustawy i powinien zostać uwzględniony w procesie już przy wydaniu vouchera.
Najważniejsze wyzwanie ma charakter organizacyjny i ewidencyjny. Przyjęcie vouchera powoduje bezskuteczność wskazanych w ustawie oświadczeń o odstąpieniu i rozwiązaniu umowy, a następnie ma prowadzić do zmiany pierwotnej umowy. W systemie organizatora pozostaje więc niezrealizowana umowa oraz odpowiadające jej zobowiązanie wobec podróżnego. Trzeba przez cały okres ważności vouchera zachować informację o jego wartości, terminie, osobach uprawnionych, pierwotnej umowie i właściwym zabezpieczeniu finansowym.
W praktyce konieczne może być dostosowanie OWU, wzorów zgód i aneksów, systemu rezerwacyjnego, CRM, księgowości, raportowania do UFG oraz zasad współpracy z agentami. System powinien także odpowiednio wcześnie sygnalizować upływ terminu, aby zwrot mógł zostać wykonany automatycznie w ustawowych 14 dniach.
Najważniejsze niejasności interpretacyjne
| Problem | Co mówi ustawa | Dlaczego może powstać spór |
|---|---|---|
| Kiedy voucher jest „wykorzystany”? | Voucher uprawnia do udziału w imprezie w terminie roku. | Nie wiadomo wprost, czy w terminie trzeba zawrzeć aneks, dokonać rezerwacji, rozpocząć imprezę czy faktycznie wziąć w niej udział. |
| Tańsza nowa impreza | Wartość vouchera nie może być niższa niż pierwotna wpłata. | Brakuje przepisu o częściowym wykorzystaniu oraz terminie zwrotu pozostałej wartości. |
| Przeniesienie vouchera | Voucher uprawnia „podróżnego” do udziału w imprezie. | Nie zapisano wprost, czy i na jakich warunkach można przenieść go na inną osobę. Próba stosowania art. 43 może rodzić spór, zanim zostanie oznaczona nowa impreza. |
| Kilku podróżnych w jednej umowie | Przepis odwołuje się do zgody podróżnego. | Nie wiadomo, jak postąpić, gdy część uczestników przyjmuje voucher, a część chce zwrotu, oraz jak przypisać wartość poszczególnym osobom. |
| Status pierwotnej umowy | Oświadczenia o odstąpieniu i rozwiązaniu stają się bezskuteczne. | Do czasu wyboru nowej imprezy nie ma już świadczenia możliwego do wykonania, a jednocześnie stosunek prawny formalnie trwa. |
| Moment i forma przedłużenia | Strony mogą przedłużyć termin o kolejny rok. | Nie wskazano terminu zawarcia porozumienia, jego wymaganej formy ani skutków dokonania go po upływie pierwszego roku. |
| Automatyczny zwrot | Wpłata podlega zwrotowi w 14 dni. | Przepis nie wskazuje rachunku, obowiązku aktualizacji danych płatniczych ani procedury, gdy pierwotna metoda płatności nie jest już dostępna. |
Zabezpieczenie finansowe: ochrona zapisana, mechanizm mniej oczywisty
Art. 47a ust. 7 stanowi, że środki są objęte zabezpieczeniem finansowym obowiązującym w dniu zawarcia pierwotnej umowy. To ważna gwarancja dla podróżnego, ale praktycznie wymaga uzgodnienia z gwarantami i UFG.
Umowy gwarancji mają własne okresy obowiązywania, sumy i zasady zgłaszania roszczeń. Jeżeli realizacja vouchera albo obowiązek zwrotu nastąpi kilkanaście lub kilkadziesiąt miesięcy później, trzeba ustalić, w jaki sposób dawne zobowiązanie będzie identyfikowane i obciąży właściwe zabezpieczenie. Szczególnego znaczenia nabiera również możliwość wykorzystania vouchera na imprezę o innym kierunku, środku transportu i profilu ryzyka.
TFG, TFP i elektroniczny wykaz umów
Przepisy voucherowe nie zawierają osobnej instrukcji korygowania składek ani raportowania zmienionej umowy. Tymczasem nowa impreza może mieć inną datę, kierunek, sposób transportu, wysokość przedpłat i stawkę składki. Należy więc prawidłowo wykazać zmianę umowy i ustalić sposób aktualizacji pierwotnego wpisu. Jeżeli cena nowej imprezy jest wyższa od wartości vouchera, dopłata jest kolejną wpłatą na poczet zmienionej umowy i powinna zostać objęta właściwą ewidencją, rozliczeniem składkowym oraz zabezpieczeniem na zasadach odnoszących się do tej umowy.
Nie powinno się zakładać, że voucher automatycznie tworzy nową umowę i nowe składki, skoro ustawa opiera konstrukcję na dalszym trwaniu oraz zmianie pierwotnej umowy. Równocześnie brak aktualizacji danych może spowodować rozbieżność między rzeczywistym ryzykiem a informacjami posiadanymi przez UFG i gwaranta.
Agent turystyczny i prowizja
Ustawa reguluje relację organizatora z podróżnym, ale praktycznie znaczną część voucherów będą obsługiwać agenci. Pojawiają się co najmniej trzy pytania:
- czy agent zachowuje prowizję od pierwotnej umowy, skoro umowa nie została skutecznie rozwiązana;
- czy otrzyma wynagrodzenie za wybór i obsługę nowej imprezy;
- co stanie się, jeżeli podróżny przyjmie voucher u agenta, a zrealizuje go później bezpośrednio u organizatora albo w innym punkcie sprzedaży.
Odpowiedzi trzeba szukać przede wszystkim w umowie agencyjnej i zasadach rozliczeń przyjętych przez organizatora. Milczenie ustawy nie oznacza, że wykonana wcześniej praca agenta traci wartość. Brak jasnych zasad może jednak przenieść koszt mechanizmu antykryzysowego na sieć sprzedaży.
Co z dodatkowym ubezpieczeniem?
Podróżny często kupuje wraz z imprezą ubezpieczenie kosztów rezygnacji, rozszerzenie kosztów leczenia albo inny dodatkowy produkt. Polisa może być powiązana z konkretnymi datami, kierunkiem i uczestnikami. Voucher nie przedłuża jej automatycznie. Trzeba osobno ustalić, czy ochrona może zostać zmieniona, czy składka podlega zwrotowi oraz czy potrzebna jest nowa umowa ubezpieczenia.
Jak organizator powinien przygotować wdrożenie?
- przygotować wzór propozycji vouchera wyraźnie informujący o dobrowolności i prawie do zwrotu;
- utrwalać zgodę podróżnego na trwałym nośniku;
- wskazywać wartość, datę przyjęcia, termin wykorzystania i zasady ewentualnego przedłużenia;
- określić sposób rozliczenia vouchera z ceną aktualnie wybranej imprezy, w tym dopłaty przy ofercie droższej;
- nie przesądzać jednostronnie zasad rozliczenia tańszej imprezy i niewykorzystanej części vouchera, ponieważ obecna ustawa nie reguluje częściowego wykorzystania;
- przygotować procedurę dla rezerwacji wieloosobowych oraz zmian uczestników;
- ustalić z gwarantem i UFG sposób ewidencji oraz ochrony wpłat;
- uregulować z agentami obsługę, realizację i prowizję;
- oddzielnie obsłużyć dodatkowe polisy i inne produkty niebędące elementem imprezy;
- wdrożyć automatyczne alerty przed upływem roku oraz procedurę zwrotu w 14 dni;
- zapewnić zgodność OWU, aneksu, CRM, księgowości, raportowania i komunikacji sprzedażowej.
Polskie przepisy a nowa dyrektywa unijna
Dyrektywa (UE) 2026/1024, uchwalona 29 kwietnia 2026 r., wprowadza kompleksowe unijne zasady dotyczące voucherów. Nie jest jeszcze stosowana w Polsce; państwa mają dokonać transpozycji do 29 września 2028 r., a nowe regulacje mają być stosowane od 29 marca 2029 r.
Nowy art. 12a dyrektywy przewiduje m.in. wyraźną zgodę podróżnego utrwaloną na trwałym nośniku, obowiązek poinformowania o prawie do zwrotu pieniężnego, możliwość wykorzystania vouchera częściami, automatyczny zwrot niewykorzystanej wartości, jednorazowe bezpłatne przeniesienie oraz ochronę na wypadek niewypłacalności. Voucher ma być możliwy do wykorzystania na usługi z oferty organizatora bez dyskryminowania jego posiadacza.
Postulaty ESPT i kwestie pozostawione bez odpowiedzi
Europejskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców Turystycznych popierało wprowadzenie dobrowolnego vouchera jako narzędzia służącego zarówno podróżnym, jak i płynności przedsiębiorców. Jednocześnie od początku prac wskazywało, że sam pomysł nie wystarczy, jeżeli ustawa nie opisze jego praktycznej obsługi.
Podczas posiedzenia sejmowej podkomisji do spraw turystyki 12 marca 2026 r. ESPT zgłosiło potrzebę:
- umożliwienia częściowego wykorzystania vouchera, aby podróżny nie musiał wybierać imprezy o identycznej lub wyższej cenie;
- zagwarantowania możliwości przeniesienia vouchera na inną osobę;
- jednoznacznego zwrotu pieniędzy, jeżeli voucher nie zostanie wykorzystany w terminie;
- wypracowania zasad rozliczenia prowizji agenta, gdy pierwotna sprzedaż nastąpiła w kanale agencyjnym;
- rozwiązania problemu dodatkowych ubezpieczeń kupionych wraz z pierwotną imprezą.
ESPT podnosiło te kwestie także na dalszym etapie prac, w tym w związku z przekazaniem ustawy Prezydentowi. Stowarzyszenie wskazywało ponadto na potrzebę spójności mechanizmu z zabezpieczeniem finansowym, raportowaniem oraz składkami TFG i TFP.
| Postulat ESPT | Rezultat |
|---|---|
| Zwrot środków po niewykorzystaniu vouchera | Uwzględniony Po poprawce Senatu dodano art. 47b i termin 14 dni. |
| Częściowe wykorzystanie i rozliczenie pozostałej wartości | Nieregulowany Ustawa nie odpowiada, jak rozliczyć tańszą imprezę. |
| Przeniesienie vouchera na inną osobę | Nieregulowany Brak wyraźnej podstawy i procedury. |
| Prowizja i ponowna obsługa agenta | Poza ustawą Wymaga zasad w umowach agencyjnych i dobrych praktyk. |
| Dodatkowe ubezpieczenia | Poza ustawą Konieczne są ustalenia z dystrybutorami i zakładami ubezpieczeń. |
| Spójność z zabezpieczeniem, UFG, TFG i TFP | Częściowo Ochronę wpisano do art. 47a ust. 7, ale procedury ewidencyjne i rozliczeniowe pozostają niepełne. |
Najbardziej widocznym efektem interwencji środowiska, w tym ESPT, jest art. 47b. Pierwotny projekt nie przewidywał jednoznacznego obowiązku zwrotu po niewykorzystaniu vouchera. Rozwiązanie pojawiło się dopiero w toku prac senackich i zostało ostatecznie przyjęte przez Sejm.
Pozostałe postulaty nie straciły aktualności. Co więcej, część z nich została później wprost ujęta w dyrektywie (UE) 2026/1024. Pokazuje to, że nie były to techniczne oczekiwania jednej grupy przedsiębiorców, lecz elementy potrzebne do stworzenia kompletnego i przewidywalnego mechanizmu.
Wnioski
Voucher turystyczny może być dobrym narzędziem antykryzysowym, ale nie jest prostym zamiennikiem przelewu. Jego zastosowanie wymaga komunikatu ministra, rzeczywiście dobrowolnej zgody podróżnego, utrzymania ochrony wpłat oraz późniejszej zmiany pierwotnej umowy.
Największą zaletą jest możliwość zachowania relacji z klientem i ograniczenia jednorazowego obciążenia płynności. Największą wadą pozostaje niepełność regulacji. Organizatorzy muszą dziś samodzielnie zaprojektować wiele elementów procesu, a przyjęte rozwiązania nie mogą pozbawiać podróżnych praw wynikających z ustawy i prawa unijnego.
Wdrażasz vouchery turystyczne?
Fortis Legal analizuje OWU, wzory voucherów i aneksów, procesy agencyjne, zabezpieczenia finansowe oraz raportowanie umów do UFG.
Skontaktuj sięPodstawy prawne i materiały źródłowe
- Ustawa z 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, Dz.U. z 2026 r. poz. 1006.
- Ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, tekst jednolity, w szczególności art. 47, 47a i 47b.
- Druk sejmowy nr 2412 wraz z uzasadnieniem pierwotnego projektu.
- Druk senacki nr 748 A, poprawki do art. 47a oraz dodanie art. 47b.
- Zapis posiedzenia Podkomisji stałej do spraw turystyki z 12 marca 2026 r., w tym postulaty przedstawione przez ESPT.
- Zapis posiedzenia Komisji Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki z 14 maja 2026 r..
- Wyrok TSUE z 8 czerwca 2023 r., C-407/21, UFC – Que choisir i CLCV.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1024 z 29 kwietnia 2026 r., w szczególności nowy art. 12a dyrektywy 2015/2302.
- Komisja Europejska, Package travel: stronger rights for travellers and simpler rules for the travel industry.
