Nowa dyrektywa o imprezach turystycznych. Co zmieni się dla branży?

Nowa dyrektywa o imprezach turystycznych ma jednocześnie uprościć system i wzmocnić ochronę podróżnych. Usuwa powiązane usługi turystyczne, doprecyzowuje definicję imprezy, reguluje vouchery, reklamacje i zwroty, wzmacnia ochronę na wypadek niewypłacalności oraz po raz pierwszy wprowadza unijny termin zwrotu środków przez dostawcę na rzecz organizatora.

Nie wszystkie propozycje omawiane podczas prac legislacyjnych przetrwały jednak trilog. Szczególnie istotne dla branży ograniczenie zaliczek do 25% ceny i zakaz pobierania pozostałej części wcześniej niż 28 dni przed wyjazdem nie znalazły się w ostatecznym tekście. Państwa członkowskie zachowały możliwość regulowania zaliczek we własnym prawie.

Dyrektywa została uchwalona, ale jeszcze nie zastąpiła polskiej ustawy

Proces legislacyjny zakończył się przyjęciem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1024 z 29 kwietnia 2026 r. Akt opublikowano 8 maja, a 28 maja 2026 r. wszedł w życie.

Wejście w życie dyrektywy nie oznacza jednak, że wszystkie nowe prawa i obowiązki już dziś stosuje się bezpośrednio do polskich przedsiębiorców. Państwa członkowskie mają czas do 29 września 2028 r. na przyjęcie i opublikowanie przepisów wdrażających. Nowe regulacje krajowe mają być stosowane od 29 marca 2029 r.

Co ostatecznie utrzymało się, a co wypadło?

Definicja imprezy ma być prostsza i trudniejsza do obchodzenia

Nowelizacja zachowuje główną konstrukcję imprezy turystycznej, ale doprecyzowuje jej elementy. Nadal chodzi o połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług podróżnych dla tej samej podróży lub wakacji.

W przypadku oferowania, sprzedaży lub pobierania ceny łącznej dyrektywa wyraźnie dodaje, że kwalifikacja następuje niezależnie od oddzielnego rozliczenia. To ważne w kontekście ofert, w których organizator próbuje rozdzielić cenę programu i noclegu albo kieruje uczestnika do odrębnej płatności na rzecz hotelu, mimo że całość została wcześniej przygotowana i przedstawiona jako jeden wyjazd.

Doprecyzowano też próg dla „innych usług turystycznych”. Jeżeli np. zakwaterowanie łączone jest z warsztatem, wydarzeniem, skipassem albo innym świadczeniem, kryterium znacznego udziału wynosi co najmniej 25% wartości kombinacji. Nadal alternatywne znaczenie ma reklamowanie tej usługi jako zasadniczej cechy albo jej rzeczywiście zasadniczy charakter.

Rozszerzono również regulację rezerwacji internetowych. Dla powstania imprezy w procesie click-through nie będzie konieczne przekazanie dokładnie imienia, danych płatniczych i adresu e-mail. Wystarczy przekazanie danych pozwalających zidentyfikować podróżnego jako stronę umowy — może to być również numer telefonu lub konto w mediach społecznościowych — jeżeli kolejna umowa zostanie zawarta najpóźniej w ciągu 24 godzin.

Powiązane usługi turystyczne znikają z prawa unijnego

Powiązane usługi turystyczne miały być kategorią pośrednią pomiędzy pełną imprezą turystyczną a zakupem samodzielnych usług. W praktyce mechanizm okazał się trudny do zrozumienia zarówno dla podróżnych, jak i przedsiębiorców. Wiązał się z pięcioma formularzami informacyjnymi, ograniczoną ochroną oraz poważnymi problemami klasyfikacyjnymi.

Nowa dyrektywa usuwa definicję PUT, przepisy dotyczące ich ochrony na wypadek niewypłacalności oraz cały załącznik II. Unijny ustawodawca nie pozostawia jednak powstałej przestrzeni bez żadnej regulacji.

Nowy art. 5a wprowadza obowiązek jasnej informacji w określonych sytuacjach, które nie prowadzą do utworzenia imprezy. Jeżeli przedsiębiorca zaprasza podróżnego do nabycia dodatkowej usługi na tę samą podróż, powinien wyraźnie poinformować, że świadczenia nie utworzą imprezy i podróżny nie skorzysta z ochrony właściwej dla imprez.

Czy Polska może mimo wszystko zachować PUT?

Podczas jednej z niedawnych konferencji poświęconych rynkowi turystycznemu padła sugestia przedstawiciela Departamentu Turystyki, że mimo usunięcia PUT z dyrektywy Polska mogłaby zachować tę konstrukcję w prawie krajowym, ponieważ nie ma ku temu jednoznacznych przeszkód.

Takie rozwiązanie można rozpatrywać z dwóch perspektyw.

Problem prawny: maksymalna harmonizacja

Art. 4 dyrektywy 2015/2302 zakazuje państwom członkowskim utrzymywania lub wprowadzania przepisów odbiegających od dyrektywy, w tym bardziej albo mniej rygorystycznych, które zapewniałyby inny poziom ochrony podróżnych — chyba że sama dyrektywa wyraźnie pozwala na odstępstwo.

Można próbować argumentować, że po usunięciu PUT określone kombinacje pozostają poza zakresem pełnej harmonizacji i podlegają krajowej swobodzie regulacyjnej. Przeciwko temu przemawia jednak fakt, że unijny ustawodawca nie tylko skreślił definicję, ale równocześnie wprowadził art. 5a regulujący właśnie sytuacje, w których dodatkowa sprzedaż nie prowadzi do powstania imprezy. Zachowanie krajowego odpowiednika PUT mogłoby więc kolidować z celowo zaprojektowanym podziałem na imprezę oraz samodzielne usługi objęte szczególnym obowiązkiem informacyjnym.

Voucher: dobrowolna alternatywa, a nie narzucony zwrot

Doświadczenia pandemii pokazały, że brak jednolitych zasad voucherów prowadził do sporów oraz prób zastępowania nimi ustawowego zwrotu. Nowa dyrektywa tworzy kompletną regulację.

• podróżny nie ma obowiązku przyjęcia vouchera i zachowuje prawo do zwrotu w ciągu 14 dni;
• zgoda na voucher musi być wyraźna i przekazana na trwałym nośniku;
• wartość vouchera nie może być niższa od należnego zwrotu, ale organizator może ją podwyższyć;
• voucher może być wykorzystany w całości lub w częściach na dowolne usługi podróżne oferowane przez organizatora;
• jego ważność wynosi maksymalnie 12 miesięcy i może zostać jednokrotnie przedłużona za wyraźną zgodą stron;
• może zostać raz, bezpłatnie przeniesiony na inną osobę;
• niewykorzystana część podlega automatycznemu zwrotowi w ciągu 14 dni po zakończeniu ważności;
• roszczenie o zwrot jest objęte zabezpieczeniem na wypadek niewypłacalności.

Dla organizatorów voucher pozostaje narzędziem płynnościowym, lecz jego skuteczność będzie zależała od atrakcyjności oferty i dobrowolnej decyzji klienta. Nie może być sposobem na jednostronne odsunięcie obowiązku zwrotu.

Limit 25% zaliczki nie został przyjęty

Propozycja ograniczenia przedpłat należała do najbardziej kontrowersyjnych elementów prac. Zakładano, że przy rezerwacji organizator nie będzie mógł pobrać więcej niż 25% ceny, a pozostałej kwoty zażąda najwcześniej 28 dni przed rozpoczęciem imprezy — z wyjątkami uzasadnionymi kosztami organizacji i płatnościami dla dostawców.

Ostateczna dyrektywa nie wprowadza jednak wspólnego limitu. Jej motyw 12 wyraźnie potwierdza, że państwa członkowskie mogą regulować wysokość zaliczek i terminy płatności w prawie krajowym, o ile pozostaje to zgodne z prawem Unii.

Zwrot od dostawcy do organizatora w ciągu 7 dni

Jedną z najważniejszych zmian dla przedsiębiorców jest nowe prawo organizatora do zwrotu środków przez dostawcę. Jeżeli linia lotnicza, hotel, przewoźnik lub inny dostawca odwoła usługę wchodzącą w skład imprezy albo jej nie wykona, będzie musiał zwrócić organizatorowi otrzymane płatności w ciągu 7 dni.

Termin rozpocznie się następnego dnia po odwołaniu usługi albo w dniu następującym po dniu, w którym usługa miała zostać wykonana — w zależności od tego, która data jest wcześniejsza.

To rozwiązanie ma umożliwić organizatorowi dotrzymanie 14-dniowego terminu zwrotu podróżnemu. Nie usuwa całego ryzyka płynności, ale po raz pierwszy wprowadza unijną symetrię pomiędzy odpowiedzialnością organizatora wobec klienta a obowiązkiem dostawcy wobec organizatora.

Reklamacje: potwierdzenie w 7 dni, odpowiedź w 60 dni

Organizator będzie musiał posiadać skuteczny system obsługi reklamacji. Dyrektywa rozróżnia bieżący kontakt dotyczący pomocy podróżnemu i niezgodności w trakcie imprezy od pozostałych reklamacji.

W przypadku tych drugich organizator:

• potwierdzi otrzymanie reklamacji na trwałym nośniku w ciągu 7 dni;
• udzieli uzasadnionej odpowiedzi na trwałym nośniku w ciągu 60 dni;
• jeżeli nie uwzględni reklamacji w całości, poinformuje o dostępnych mechanizmach ADR.

Państwo członkowskie będzie mogło ustanowić terminy krótsze. Polska stanie więc przed decyzją, czy poprzestać na standardzie 60 dni, czy zachować lub stworzyć bardziej wymagający mechanizm krajowy.

Ochrona na wypadek niewypłacalności i publiczne rejestry

Dyrektywa wzmacnia wymagania dotyczące skuteczności zabezpieczenia. Powinno ono w każdym czasie wystarczać na zwroty oraz — jeżeli transport powrotny jest częścią imprezy — repatriację. Ma uwzględniać także okresy, w których organizator posiada największą wartość wpłat podróżnych, oraz zmiany skali sprzedaży.

Zwrot z zabezpieczenia powinien nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 6 miesięcy od przedłożenia dokumentów potrzebnych do rozpoznania wniosku. W wyjątkowych i należycie uzasadnionych przypadkach termin może wynieść 9 miesięcy.

Każde państwo członkowskie będzie również musiało zapewnić publiczny i aktualny internetowy wykaz organizatorów — oraz ewentualnie sprzedawców — objętych ochroną na wypadek niewypłacalności. Komisja Europejska opublikuje zbiorczą listę odsyłaczy do rejestrów krajowych.

Polska posiada już Centralną Ewidencję Organizatorów Turystyki i Przedsiębiorców Ułatwiających Nabywanie Powiązanych Usług Turystycznych. Transpozycja będzie wymagała dostosowania jej zakresu po usunięciu PUT, ale doświadczenie krajowego systemu może ułatwić wykonanie nowego obowiązku.

Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności

Doprecyzowano prawo podróżnego do rozwiązania umowy bez opłaty. Ocena ma dotyczyć obiektywnych faktów pozostających poza kontrolą strony, których skutków nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich rozsądnych działań.

Znaczenie mogą mieć zdarzenia występujące w miejscu docelowym, jego bezpośrednim sąsiedztwie, miejscu zamieszkania lub rozpoczęcia podróży, a także okoliczności wpływające na samą podróż do miejsca docelowego albo powrót — zależnie od tego, czy znacząco i obiektywnie oddziałują na wykonanie imprezy.

Oficjalne ostrzeżenia i zalecenia organów stanowią ważną wskazówkę, ale nie tworzą automatycznego i wyłącznego testu. Każdy przypadek wymaga oceny informacji dostępnych w momencie rozwiązania umowy oraz racjonalnie przewidywanego wpływu zdarzenia na realizację imprezy.

Pozostałe praktyczne zmiany

Transpozycja nie może być mechanicznym przepisaniem dyrektywy

Polska ma ponad dwa lata na wdrożenie zmian. Ten czas powinien zostać wykorzystany na rzeczywiste konsultacje z przedsiębiorcami, organizacjami konsumenckimi, administracją, UFG oraz podmiotami zapewniającymi zabezpieczenia finansowe.

Najważniejsze decyzje krajowe będą dotyczyć między innymi:

• rezygnacji z PUT i dostosowania ewidencji, gwarancji oraz formularzy;
• sposobu wdrożenia art. 5a i sankcji za brak wymaganej informacji;
• ewentualnego krajowego ograniczenia zaliczek;
• terminów i procedur reklamacyjnych;
• dostosowania systemu TFG, TFP i ochrony na wypadek niewypłacalności;
• skutecznego egzekwowania regulacji także wobec szarej strefy;
• ograniczenia zbędnej nadregulacji i zachowania konkurencyjności polskich MŚP.

Najczęstsze pytania